ශ්රී ලංකාවේ උතුරුකරයේ, ලුනු මිශ්ර සුළඟත් උණුසුම් හිරු එළියත් එකිනෙකා සමඟ මිශ්රවන භූමි භාගයක, තල් ගස් පේලි අහසට නැගී සිටින්නේ වන ලැහැබවල් ලෙස නොව යාපනයටම ආවේනික සොබාදහමේ රීතියක් ලෙසය. උසට, තැන තැන, නිශ්චිතව පිහිටා ඇති ඒ ගස්, කාලය මැනීමේ ලකුණු මෙන් පෙනේ. ඒ අතරින්, මිනිසෙකු මතුවෙයි.
ඔහුගේ දෛනික වැඩ ආරම්භ වන්නේ උදෑසන උණුසුම පොලොව මත වැටීමට පෙරය. ඔහු අත නවීන යන්ත්ර නොමැත. යකඩ ආධාරක නැත. තිබෙන්නේ කඹයක්, කපන පිහියක්, දියර එකතු කරන භාජන කිහිපයක්, තමාම නිපදවා ගත් පාවහන් යුවලක්, සහ කාලයාගේ ඇවෑමෙන් වසර ගණනාවක් පුරා හැඩගස්වුණු ශරීරයක් පමණි. ඔහුගේ ගස් නැඟීම හදිසියක් නොවේය. එය මිනිත්තු සහ පියවර අතර මැනෙන ක්රියාවක්අ ල්ලාගැනීම, තල්ලු වීම, විවේකය.
භූමි ආකර්ෂණයත් මතකයත් අතර සිදු වන සන්ධානයකි. එහි ඇත්තේ රිද්මයකි. අද පමණක් නොව, එය ඔහුගේ ජීවිතය පුරා නොනැවතී ගලා ආ රිද්මයකි.
යාපනයේ තල් රා සමග ඇති මගේ මතකය ඉතා සුවිශේෂී දර්ශණයක් සමග බැඳී ඇත. උතුරු නැගෙනහිර යුද්ධයේ, 2002 වසරේ සාම ගිවිසුම ආරම්භ වූ ආසන්න දිනයෙක, මා හුදකලාව කොළඹ සිට යාපනයට මගේ රථය ධාවනය කරමින් සිටියෙමි. ඒ වන විට එල් ටී ටී පරිපාලන නගරය ලෙස බාවිතා කල කිළිනොච්චිය හරහා අලිමංකඩ පසු කරමින් මා මූහමලේ එල් ටී ටී පාලන ප්රදේශයෙන් පිට වීමට ළඟා වෙමින් සිටියෙමි. ඉද්ද ගැසූ සේ ඉදිරියට පෙනෙන කඩතොළු සහිත පාර මිනිසුන් රහිත විය. පාර අයිනේ එක් තැනක බසිසකල් කීපයක් නවතා තිබූ අතරට එතනට පැමිණි තවත් බයිසිකල්කරුවෙකු තම බයිසකලයද ඒ අතර නවත්වා පාර අයිනේ තල් ගස් සහිත වන ලැහැබේ නොපෙනී යනු දුරදීම මා දුටුවෙමි. මා තුල මග හැරිය නොහැකි කුකුසක් ඇතිවිය. මාද වාහනය එහි නවතා බයිසකල් කරුවා ගිය දිසාවට තල් ගස් අතරින් වැටී තිබූ අඩි පාර ඔස්ෙස් ඇවිද ගියෙමි. මගේ ගමන අවසාන කරමින් අවසානයේ මා පැමිණ තිබුනේ තල් රා කඩයකටය. ඒ වින විට මිනිසුන් හත් අට දෙනෙකු තල් කට්ට වලින් තල් රා බොමින් සිටි අතර හදිසියෙ එහි කඩා පාත් වූ මා දෙස ඔවුන් බලන්නට වූවේ ඒලියන් කෙනෙකු ලෙසය. රා කඩය පුරා මොටර් බෝම්බ කොටස් සහ කාලතුක්කු උන්ඩ කවර වලින් සරසා තිබුනි.
යාපනය අර්ධද්වීපය තුල තල් රා මැදීම සාමාන්ය වෘත්තියක් නොවේ. එය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට එන පුරුද්දකි. පාඩම් කිරීමෙන් වඩා, නිරීක්ෂණයෙන්, නැවත නැවත උත්සාහයෙන්, වැරදි හරහා උගත් කුසලතාවයකි. තල් ගස රා මදින්නාගේ නොඉසිලිවන්ත බාවය පිළිගන්නේ නැත. තල් ගස රා මදින්නාගේ සෑම චලනයක්ම නිවැරදි විය බව අපේක්ෂා කරයි. තල් ගස සහ රා මදින්නා අතර ඇත්ෙත් ගැඹුරු එකගතාවයක් පදනම් කරගත් සහසම්බන්ධයකි.
මැදියමට ළඟා වීමත් සමඟ, භූමිය පෙනීම අඩුවේ. ලෝකය නැවත සකස් වෙයි. උස සහ දුර ලෙස. ඉතිරි වන්නේ අත් යටින් ඇති කඳය, ශරීරය වටා අල්ලන කඹයේ පීඩනය, සහ අවධානය පවත්වා ගැනීමට ඇති අවශ්යතාවයයි. මෙම ක්රියාවළිය තුල කිසිම නාට්යමයත්වයක් නැත. මෙය පුරුද්දකි.
ගසෙහි මුදුනේදී, වැඩය මෘදු වෙයි. මල් කඳ කැපූ පසු රෑ පුරා, පසුව තල් රා බවට, හකුරු බවට, අරක්කු බවට පරිවර්තනය වන දියරය ගස නිදහස් කරයි. භාජන ස්ථාපනය කරයි. පද්ධතිය සරලය නමුත් එය පරම්පරා ගණනාවක් තුළ ගොඩනැගුණු සංකීර්ණතාවයක් දරයි. කාලය වැදගත්ය. කාලගුණය වැදගත්ය. ගසෙහි සෞඛ්යය වැදගත්ය. මේ දැනුම පොත පග මත ලියවී නැත. එහෙත් එය ක්රියාව තුල පවතී.
ගසෙහි මුදුනේදී, මල් කඳ කැපූ පසු ගලා එන දියරය සරල ආර්ථික සම්පතක් පමණක් නොවේ. එය ගසෙහි ජීවිතය මිනිසාට බෙදා දෙන, මෘදු සහ කෙටි කාලීන දානයකි. අලුත්ම පැණි රසයෙන් ආරම්භ වන මෙම දියරය, කාලයත් සමඟ පරිවර්තනය වෙමින්, වෙනස් ස්වභාවයක් ගනී. එය ස්වභාවය තුළම සිදුවන නිහතමානී රසායනික ගමනකි අදෘශ්ය නමුත් අනිවාර්ය.
උතුරු ගම්මානවල ජන විශ්වාස තුළ, මෙවැනි දියර කෙරෙහි ඇති අර්ථය ආහාරය හෝ වෙළඳාම ඉක්මවයි. එය මිනිසා සහ නොපෙනෙන ලෝක අතර ඇති සම්බන්ධතාවයක මෘදු සලකුණක් ලෙසද පෙනී යයි. ගසෙන් ගලා එන දියරය, පොළොව, කාලය, සහ මිනිසාගේ කාර්යය එකට බැඳෙන මොහොතකි. එය සරලව පානයක් නොව පරිවර්තනය, විශ්වාස, සහ ජීවිතය අතර ඇති නිශ්ශබ්ද සම්බන්ධයක අර්ථයක් දරයි.
ඉහළින් බැලූ විට, භූමි දර්ශනය වෙනස් වේ. වියළි භූමියක, අනෙක් බෝග බොහෝවිට නොපවත්නා ස්ථානයක, තල් ගස් දිගට විහිදේ. මෙය මන්දගාමීව වර්ධනය වන, දශක ගණනාවක් ගතවන ගසකි. එය මිනිසුන්ට වඩා දිගු කාලයක් ජීවත් වේ. එබැවින්, තල් ගස යනු සම්පතක් පමණක් නොව මහ පොලොව මිනිසාට දෙන දිගුකාලීන සංග්රහයකි.
ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, මෙම සම්බන්ධතාවය දෛනික ජීවිතය හැඩගස්වා ඇත. ගෙඩිය ආහාරය වේ. කොළ වහලය වේ. කඳ ආධාරය වේ. දියරය ආර්ථිකය වේ. ගම්මාන, සමාජ, ජීවිත රටා මෙම චක්රය වටා ගොඩනැගී ඇත.
නමුත්, මෙම අඛණ්ඩතාව බිඳී ඇත. වසර 30ක යුද්ධය, උතුරු භූමිය වෙනස් කර ඇති බව මට පෙනේ. එපමණක් නොව, දැනුමද. ජනතාව වෙතින් ඉවතට යමින් කුසලතා අහිමි වෙමින් ඇත. ගස් තිබුණ නමුත් ඒවා සමඟ ජීවත්වූ මිනිසුන් නැති වුණා. කාලයක් පුරා, ගස් අස්පර්ශව සිටින්නට ඇත.
අද, එම සම්බන්ධතාවය තවමත් පවතී. නමුත් දුර්වලව. තරුණ පරම්පරාව වෙනත් ජීවිත මාර්ග සොයයි. නැඟීම පරම්පරාවෙන් ලැබෙන නිශ්චිත මාර්ගයක් නොවෙයි. බොහෝ ස්ථානවල, අද නැඟෙන්නේ අවසන් පරම්පරාවයි.
උසින්, මිනිසා මඳක් නවතී. විවේකයක් සඳහා නොව සමතුලිතතාවය සකස් කිරීමට. එම මොහොතෙන් මේ කාර්යයේ ස්වභාවය පෙනේ. අවදානම සහ පුරුද්ද අතර, ජීවිතය සහ පාරම්පරාව අතර, සන්ධියක් ලෙස.
වැඩ අවසන් වූ විට, නැවත බිමට පැමිණේ. එයත් මන්දගාමීව. ශරීරය සියල්ල භාරගනී. ඉතිරි වන්නේ සලකුණු කඳ මත කඹයේ ලකුණු, මෙවලම්වල ගෙවුනු බව, පාදවල දූවිලි.
තල් ගසට සම්බන්ධ මෙම ශ්රමය ලේඛනවල සටහන් නොවේ. එය ශරීරය තුළ ලියා ඇත සංවේදනය ලෙස, මතකය ලෙස, පුරුද්ද ලෙස.
ශ්රී ලංකාවේ සංවර්ධන කතාව තුළ, මෙවැනි ශ්රමය බොහෝවිට පසෙක තැබේ. එය මන්දගාමී ය. එය සම්ප්රදායික ය. එය මැනිය නොහැකි ය. නමුත්, එහි වටිනාකම වෙනස් ය අඛණ්ඩතාව, භූමිය සමඟ සම්බන්ධතාවය, සහ මිනිසාගේ අභ්යන්තර ධෛර්යය.
තල් ගස කතා නොකරයි. එය නැගී සිටී. වර්ධනය වෙයි. බලා සිටී.
සෑම දිනකම, කිහිප දෙනෙක් තවමත් නැඟෙති.
ජීවිතයක් පවත්වාගෙන යමින්,
සංස්කෘතියක් රැගෙන යමින්.
අනුරුද්ධ ලොකුහපුආරච්චි
ඡායාරූප: දඹකොළපටුන, පේදුරුතුඩුව පාර, යාපනය – 2026 මාර්තු 3
