රිමාන්ඩ් භාරයේ පසුවූ දුලාංජලී සතුව හෙරොයින් ග්රෑම් 10 යි මිලිග්රෑම් 200 ක් තිබූ බව පවසමින් පොලීසිය ඇයව 54 වන වගන්තිය යටතේ අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර තිබුණි. කෙසේවෙතත්, පසුව නිකුත් වූ රජයේ විශ්ලේෂක වාර්තාවට අනුව ඇය සතුව තිබී හමු වී ඇත්තේ මිලිග්රෑම් 24 ක සුළු ප්රමාණයකි. නමුත් එම වාර්තාව එන විට ඇප ලබා ගැනීමට නොහැකිව දුලාංජලීට දින 400 කට ආසන්න කාලයක් රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයේ පසුවීමට සිදු විය.
අනුරාධපුර, ඔයාමඩුව පොලිස් බලප්රදේශයට අයත් වන්නිහලඹවැව ප්රදේශයේ පදිංචි සිව්දරු මවක් වන දුලාංජලී අබේරත්න පවසන්නේ 2025 ජූලි 23 වන දින රාත්රිය ඇගේ පවුලේ ජීවිතය සදාකාලිකවම වෙනස් කළ බවයි.
එදින රාත්රියේ, ඔයාමඩුව පොලිසියේ ස්ථානාධිපතිවරයා ඇතුළු පොලිස් නිලධාරීන් කණ්ඩායමක් ඇගේ සහෝදරයා අත්අඩංගුවට ගැනීම සඳහා නිවසට පැමිණ ඇත්තේ අවලංගු කරන ලදැයි කියන වරෙන්තුවක් හේතුවෙනි. එම අත්අඩංගුවට ගැනීමට පවුලේ පිරිස විරෝධය පළ කිරීමත් සමඟ තත්ත්වය උණුසුම් විය.
එහිදී තමන්, තම ස්වාමිපුරුෂයා, සහෝදරයා සහ 74 හැවිරිදි මාමණ්ඩිය ඇතුළු පිරිස දැඩි ලෙස පහරදීමට ලක්වූ බවත්, ඉන් පසුව පවුලේ සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගත් බවත් දුලාංජලී පවසන්නීය.
එක් අයෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට පැමිණි ගමන අවසන් වූයේ, පවුලේ සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙකුම පොලිස් ප්රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වෙමින්, අදටත් විඳවීමට සිදුව ඇති අවාසනාවන්ත ඉරණමකට මුහුණ දීමෙනි.
දුලාංජලීගේ ස්වාමිපුරුෂයා වන දිනේෂ් බණ්ඩාර පවසන පරිදි, මෙම සිදුවීමෙන් පසු රෝගාතුර වූ තම පියා රෝහල් ගත කිරීමට පැමිණි 1990 සුව සැරිය ගිලන් රථය පවා පොලිසිය විසින් ආපසු හරවා යවා ඇත.
නමුත් අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් මෙම අභියෝගය අවසන් වූයේ නැත. දුලාංජලීට එය වඩාත් දුෂ්කර පරිච්ඡේදයක ආරම්භය විය.
අත්අඩංගුවට ගත් පිරිස පසුදින අධිකරණයට ඉදිරිපත් කෙරිණි. පිරිමි සාමාජිකයින්ට එරෙහිව පොලිස් නිලධාරීන්ගේ රාජකාරියට බාධා කිරීම යන චෝදනාව එල්ල වූ අතර, දුලාංජලීට එල්ල වූයේ ඊට වඩා බරපතල මත්ද්රව්ය ජාවාරම් කිරීමේ චෝදනාවකි.
අන්තරායකර ඖෂධ ආඥාපනතේ (PODDO) දැඩි ආන්දෝලනයට ලක්ව ඇති 54 වන වගන්තිය යටතේ පොලිසිය ඇයව අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර තිබුණේ ඇය සතුව හෙරොයින් ග්රෑම් 10 යි මිලිග්රෑම් 200 ක් තිබූ බව පවසමිනි. පවතින නීතියට අනුව මෙවැනි නඩු සඳහා ඇප ලබා දීමේ බලයක් මහේස්ත්රාත් අධිකරණයකට නොමැති අතර, ඇප බලය හිමිවන්නේ කොළඹ අභියාචනාධිකරණයට පමණි.
කෙසේවෙතත්, රජයේ විශ්ලේෂක වාර්තාව අවසානයේ නිකුත් වූ විට, දුලාංජලීගෙන් සොයාගත් බව කියන ද්රව්යයේ පිරිසිදු ප්රමාණය මිලිග්රෑම් 24 ක් පමණක් බව සටහන් විය. එය මහේස්ත්රාත් අධිකරණයකින් ඇප සැලකිල්ලට ගත හැකි ප්රමාණයකි.
එම වාර්තාව එන විට දුලාංජලී රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයේ දින 400 කට ආසන්න කාලයක් ගත කර තිබුණි. ඇගේ නඩුව තවමත් අධිකරණයේ විභාග වෙමින් පවතී.
‘රයිට් ටු ලයිෆ්’ (Right to Life – R2L) මානව හිමිකම් සංවිධානය විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද “54” නැමැති වාර්තාමය චිත්රපටය හරහා දුලාංජලීගේ කතාවට පුළුල් අවධානයක් යොමු වී ඇත. මෙම සතියේ නිකුත් කරන ලද මෙම වාර්තා චිත්රපටය, ඇගේ නඩුවෙන් ඔබ්බට ගොස් 54 වන වගන්තිය භාවිත කිරීම සහ මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලදී එම වගන්තිය ක්රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ පුළුල් ගැටලු විමර්ශනය කරයි.
ඇගේ අත්දැකීම බරපතල ප්රශ්නයක් මතු කරයි. සමාජය ආරක්ෂා කිරීමට අදහස් කරන නීතියක හිඩැස් පැවතීම හෝ එය ක්රියාත්මක කිරීමේදී වැරදි සිදුවීමට ඉඩ තිබීම හේතුවෙන්, වරදකරුවන් නොවූ පුද්ගලයන්ට විනාශකාරී ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවන්නේ නම්, එම නීතිය වත්මන් ස්වරූපයෙන්ම පැවතිය හැකිද?
සාමාන්යයෙන් ’54’ ලෙස හඳුන්වනු ලබන, අන්තරායකර ඖෂධ ආඥාපනතේ (PODDO) 54 වන වගන්තිය අන්තරායකර මත්ද්රව්ය ළඟ තබා ගැනීම හෝ ජාවාරම් කිරීම සම්බන්ධ වැරදි පිළිබඳව කතා කරයි. මෙම ආඥාපනතේ 83 වන වගන්තිය මගින් 54 වන වගන්තිය යටතේ ගොනු කර ඇති නඩුවලදී ඇප ලබා දීම කෙරෙහි දැඩි සීමාවන් පනවා ඇති අතර, ඇප ලබා දෙන්නේ සුවිශේෂී අවස්ථාවන්හිදී පමණි. මත්ද්රව්ය ප්රමාණය ග්රෑම් 10 ට අඩු අවස්ථාවලදී ඇප ලබා දීමේ බලය මහාධිකරණයට හිමි වන අතර ග්රෑම් 10 ට වැඩි අවස්ථා අභියාචනාධිකරණ බලයට යටත් වේ. මහේස්ත්රාත් අධිකරණවලට මෙවැනි නඩුවලදී ඇප දීමේ බලයක් නැත.
කෙසේවෙතත්, මෙම නීතියේ ඇති තදබල බව නිසා, වැරදි ලෙස අත්අඩංගුවට ගනු ලබන හෝ අසත්ය චෝදනාවලට ලක්වන පුද්ගලයන්ට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳව කංස්සාවක් මතුව තිබේ. ඇතැම් පොලිස් නිලධාරීන් පෞද්ගලික පලිගැනීම් සඳහා, පුද්ගලයන්ගෙන් පළිගැනීමට හෝ උසස් නිලධාරීන්ට තම අත්අඩංගුවට ගැනීම් සංඛ්යාලේඛන පෙන්වීම සඳහා 54 වන වගන්තිය අවභාවිත කරන බවට මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් චෝදනා කරති.
‘රයිට් ටු ලයිෆ්’ (R2L) මානව හිමිකම් සංවිධානය කළ අධ්යයනයකට අනුව, 54 වන වගන්තිය යටතේ ගොනු කර ඇති නඩුවලින් 30% කට ආසන්න ප්රමාණයක් ගොතන ලද චෝදනා මත පදනම් වූ ඒවා වේ. සැකකරුවන්ට අමානුෂික ලෙස සැලකීම සහ අසත්ය නඩු පැවරීම දැඩි ලෙස හෙළා දකින R2L සංවිධානය, නීතිය අවභාවිත කිරීම වැළැක්වීම සඳහා වැඩි ආරක්ෂණ ක්රමවේදයන් ඉල්ලා සිටියි.
“පොලිස් නිලධාරීන් කළ යුත්තේ නීතියේ හිඩැස් භාවිත කරමින් මහජනතාවගෙන් පළිගැනීම නොව නීතිය ආරක්ෂා කිරීමයි. අහිංසකයන් සිරගත කිරීම වැළැක්වීම සඳහා පවතින නීති ප්රතිපාදන වහාම සමාලෝචනය කළ යුතුය,” යනුවෙන් එම සංවිධානය පවසයි.
වාර්තාමය චිත්රපටයේ මංගල දර්ශනයට එක්වෙමින් නීතිඥ ධනුෂ්ක ද සිල්වා මහතා පැවසුවේ, 54 වන වගන්තිය මේ වන තෙක් මර්දනකාරී නීතියක් ලෙස හඳුනාගෙන නොතිබුණද, එය අවභාවිත වන බවට එල්ල වන චෝදනා හමුවේ නීති ක්ෂේත්රයේ සහ සිවිල් සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ පුළුල් කතාබහක් ඇති විය යුතු බවයි.
මෑතකදී මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ කැළඹිලිවලින් මියගිය රැඳවියන් 21 දෙනාගෙන් 17 දෙනෙකුම 54 වන වගන්තිය යටතේ චෝදනා ලබා රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාර ගතව සිටි අය බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. “54 වන වගන්තිය දැන් ජීවිතය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් බවට පත්වෙලා,” ඔහු පැවසීය.
මෙම නීතිමය ප්රතිපාදනය අත්අඩංගුවට ගන්නා පුද්ගලයින්ට දැඩි පීඩාවක් බවට පත්වීමට හේතු කිහිපයක් ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
පළමුවැන්න නම්, අත්අඩංගුවට ගත් සැකකරුවෙකුට එරෙහි චෝදනා තීරණය කිරීමට පරීක්ෂකයන් ලෙස පොලිසියට ඇති බලයයි. දෙවැන්න, 54 වන වගන්තිය යටතේ චෝදනා එල්ල වන පුද්ගලයින්ට ඇප ලබා දීමට මහේස්ත්රාත් අධිකරණයට බලයක් නොමැතිකමයි. තෙවැන්න, රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුවෙන් (DGA) වාර්තා ලබා ගැනීමේ ප්රමාදයයි. එමගින් සැකකරුවන්ට රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයේ ගත කිරීමට සිදුවන කාලය දීර්ඝ වේ.
“සිවිල් සමාජය ලෙස අපි රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුවට වාර්තා නිකුත් කිරීම වේගවත් කරන ලෙස බලපෑම් කළ යුතුයි. මගේ විශ්වාසයට අනුව 54 වන වගන්තිය ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතටත් වඩා භයානකයි,” නීතිඥ ද සිල්වා මහතා පැවසීය.
54 වන වගන්තිය අවභාවිත වන බවට එල්ල වන චෝදනා මගින් සැකකරුවන් වැරදි ලෙස අත්අඩංගුවට ගැනීමට අමතරව තවත් බලපෑම් ඇති කරයි. එය රටේ දැනටමත් අධික ලෙස තදබදයට ලක්ව ඇති බන්ධනාගාර පද්ධතියට විශාල බරක් එක් කරයි.
විභාග වෙමින් පවතින නඩු විශාල සංඛ්යාව හේතුවෙන්, මත්ද්රව්ය පරීක්ෂණ වාර්තාවක් නිකුත් කිරීමට රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුවට (DGA) සාමාන්යයෙන් වසරකට ආසන්න කාලයක් ගතවේ. මෙම කාලය තුළ, අදාළ මත්ද්රව්ය ප්රමාණය අනුව මහාධිකරණයෙන් හෝ අභියාචනාධිකරණයෙන් සුවිශේෂී කරුණු මත ඇප ඉල්ලා සිටිය හැකි වුවද, සැකකරුවන්ට රිමාන්ඩ් බාරයේ පසුවීමට සිදු විය හැක.
ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය දැනට දැඩි තදබදයකට මුහුණ දී සිටින අතර, බොහෝ බන්ධනාගාර ඒවායේ ධාරිතාව ඉක්මවා ක්රියාත්මක වන අතර රැඳවියන් සහ සිරකරුවන් දිනෙන් දින දුෂ්කර තත්ත්වයන් යටතේ පසුවේ.
බන්ධනාගාර කිහිපයක මෑතකදී සිදු වූ සිදුවීම්වලින් මෙම තත්ත්වයේ බරපතලකම මැනවින් පැහැදිලි වේ. පුද්ගලික සනීපාරක්ෂාව, ප්රමාණවත් සනීපාරක්ෂක පහසුකම්, නිසි නින්ද සහ මානසික සුවතාව වැනි මූලික අවශ්යතා පවත්වා ගැනීම පවා දුෂ්කර විය හැකිය. එවැනි තත්ත්වයන් හමුවේ ‘සිරකරුවෝද මනුෂ්යයෝය’ යන සංකල්පය හුදෙක් ස්ලෝගන් එකකට සීමා වීමේ අවදානමක් පවතී.
අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන් පවසන පරිදි මෙම තත්ත්වයට ප්රධාන සාධක දෙකක් බලපායි. එනම් දූෂිත පොලිස් නිලධාරීන් විසින් ගොතන ලද නඩු පැවරීම සහ අධිකරණ පද්ධතියේ පවතින දුර්වලතා මඟහැරීමට අවශ්ය නීතිමය ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීමේ ප්රමාදයයි.
පොලිස් බලතල අවභාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් කංස්සාව වැඩිවෙත්ම, එවැනි අසාධාරණයන් වැළැක්වීමට සහ අනවශ්ය රිමාන්ඩ් කාල සීමාවන් අඩු කිරීමට නීතිමය ප්රතිසංස්කරණ සඳහා වන ඉල්ලීමද වේගවත් වෙමින් පවතී.
අන්තරායකර ඖෂධ ආඥාපනතේ (PODDO) ප්රතිපාදන අවභාවිත වන බවට එල්ල වන චෝදනා සහ ඒ හේතුවෙන් බන්ධනාගාර පද්ධතියට එල්ල වන පීඩනය හමුවේ, මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා රජය විසින් නීතිමය සහ ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ කිහිපයක් ආරම්භ කර ඇත.
අධිකරණ අමාත්ය හර්ෂණ නානායක්කාර මහතාට අනුව, ප්රතිසංස්කරණ လိုအပ် කරන ක්ෂේත්ර රජය විසින් හඳුනාගෙන ඇති අතර එම ක්රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමට පියවර ගෙන ඇත.
යෝජිත ප්රතිසංස්කරණ ප්රධාන වශයෙන් ආඥාපනත (PODDO) සහ ඊට සම්බන්ධ ප්රධාන ආයතන හතරක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එනම් පොලිසිය, අධිකරණය, රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුව (DGA) සහ බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුවයි.
ආඥාපනතට යෝජිත සංශෝධනයක් මගින් අභියාචනාධිකරණයෙන් ඇප ඉල්ලුම් කළ යුතු මත්ද්රව්ය ප්රමාණයේ සීමාව ග්රෑම් 10 සිට ග්රෑම් 100 දක්වා ඉහළ නැංවෙනු ඇත. යෝජිත වෙනස්කම් යටතේ, ග්රෑම් 100 ට අඩු ප්රමාණවලට අදාළ නඩුවලදී ඇප ලබා දීමේ බලය මහාධිකරණයට හිමි වේ.
අධිකරණ අමාත්යාංශ ආරංචි මාර්ග පැවසුවේ 2024 වසරට සාපේක්ෂව පසුගිය වසරේ රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මත්ද්රව්ය හමු නොවූ බවට නිකුත් කළ වාර්තා සංඛ්යාවේ 5% ක අඩුවීමක් සිදුව ඇති බවයි. මත්ද්රව්ය වැරදි සඳහා පුද්ගලයන් අසත්ය ලෙස පටලවන අවස්ථාවන්හි අඩුවීමක් මෙයින් පෙන්නුම් කරන බව අමාත්යාංශය විශ්වාස කරයි. මෙම වෙනස මගින් පුද්ගලයින් 1,500 ක් පමණ සිරගත වීම වැළකී ඇති බව සඳහන් වේ.
මත්ද්රව්ය විශ්ලේෂණ වාර්තා නිකුත් කිරීමේ ප්රමාදය අඩු කිරීම, බන්ධනාගාර තදබදය අඩු කිරීමට සහ සැකකරුවන් රිමාන්ඩ් භාරයේ පසුවන කාලය අඩු කිරීමට ඇති ප්රධාන පියවරක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. විශේෂයෙන්ම එල්ල කර ඇති චෝදනා පසුව පදනම් විරහිත බව තහවුරු වන අවස්ථාවලදී මෙය වඩාත් වැදගත් වේ.
රජය විසින් මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ නඩු වැඩි වශයෙන් වාර්තා වන ප්රදේශ හඳුනාගෙන, රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තු සේවාවන් විමධ්යගත කරමින් ප්රාදේශීය කාර්යාල පිහිටුවීමටද සැලසුම් කර ඇත.
රූපියල් මිලියන 100 ක පිරිවැයකින් රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහා දත්ත කළමනාකරණ පද්ධතියක් සංවර්ධනය කිරීමට කැබිනට් අනුමැතිය හිමිව තිබේ. එහි දෙවන අදියරේදී, එම පද්ධතිය පොලිසිය, අධිකරණය සහ බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුව ඇතුළු අනෙකුත් ආයතන සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට නියමිත අතර, එමගින් තොරතුරු වඩාත් කාර්යක්ෂමව හුවමාරු කර ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
කෙසේවෙතත්, යෝජිත ප්රතිසංස්කරණ රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීමට පමණක් සීමා නොවේ.
මහජන ආරක්ෂක අමාත්ය ආනන්ද විජේපාල මහතා අහිංසක පුද්ගලයන්ට එරෙහිව මත්ද්රව්ය නඩු ගොතන බවට තහවුරු වන පොලිස් නිලධාරීන්ට එරෙහිව පියවර ගන්නා බවට පොරොන්දු වී ඇත. මෙම උත්සාහයේ කොටසක් ලෙස, ගොතන ලද නඩු ලෙස සැක කෙරෙන නඩුවල සාම්පල අහඹු ලෙස තෝරාගෙන ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීමට රජයේ විශ්ලේෂක දෙපාර්තමේන්තුවට උපදෙස් දී ඇති අතර, එහි අරමුණ වන්නේ එවැනි වංචනික ක්රියාවලට වගකිව යුතු නිලධාරීන් හඳුනා ගැනීමයි.
මහජන ආරක්ෂක අමාත්යවරයා විසින් පොලිස් නිලධාරීන්ට උපදෙස් දී ඇත්තේ අත්අඩංගුවට ගන්නා මත්ද්රව්ය නඩු සංඛ්යාව කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු නොකර, මත්ද්රව්ය උදුරූ දැමීමේ මෙහෙයුම්වල කොටසක් ලෙස සැබෑ මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන් ඉලක්ක කරන ලෙසයි. නිසි පරීක්ෂණයකින් තොරව අත්අඩංගුවට ගැනීම් පෙන්වීම සඳහා නිලධාරීන්ට එල්ල වන පීඩනය අඩු කිරීමද මෙහි අරමුණයි.
මෙම ප්රතිසංස්කරණ පියවරෙන් පියවර හඳුන්වා දෙන අතරතුර, මත්ද්රව්ය ජාවාරම් නඩුවලට තමන් අසත්ය ලෙස පටලවා ඇති බව විශ්වාස කරන පුද්ගලයින්ට, පළමුවරට අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන අවස්ථාවේදීම ඒ පිළිබඳව අධිකරණය හමුවේ කරුණු දක්වන ලෙස පොලිසිය ඉල්ලා සිටියි.
පොලිස් මාධ්ය ප්රකාශක සහකාර පොලිස් අධිකාරී එෆ්. යූ. වූට්ලර් පැවසුවේ අන්තරායකර මත්ද්රව්යවලින් සමාජය සහ රට ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මත්ද්රව්ය ජාවාරම් පිළිබඳ නීති පනවා ඇති බවයි. කෙසේවෙතත්, පුද්ගලයෙකු ගොතන ලද මත්ද්රව්ය ජාවාරම් චෝදනා මත අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන්නේ නම්, ඔවුන්ට ඒ බව අදාළ අධිකරණයේ අවධානයට යොමු කළ හැකි බව ඔහු පැවසීය.
වූට්ලර් මහතාට අනුව, අධිකරණයට එවිට පොලිස්පතිවරයාට (IGP) අදාළ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පවත්වා වරදකරු වන නිලධාරීන්ට එරෙහිව පියවර ගන්නා ලෙස නියෝග කළ හැකිය.
“ඕනෑම ආයතනයක නරක මිනිසුන් කිහිප දෙනෙක් ඉන්න පුළුවන්. අතේ ඇඟිලි පහම එක වගේ නෑ. පොලිසිය එවැනි දූෂිත නිලධාරීන්ට එරෙහිව පියවර ගන්නවා,” සහකාර පොලිස් අධිකාරී වූට්ලර් පැවසීය.
54 වන වගන්තිය අවභාවිත වීම වැළැක්වීම සහ බන්ධනාගාර පද්ධතියට එල්ල වන අනවශ්ය පීඩනය අඩු කිරීමේ අරමුණින් රජය අන්තරායකර ඖෂධ ආඥාපනත (PODDO) සංශෝධනය කිරීමට පියවර ගෙන තිබුණද, ‘රයිට් ටු ලයිෆ්’ (R2L) වැනි මානව හිමිකම් සංවිධාන තර්ක කරන්නේ යෝජිත වෙනස්කම් ප්රමාණවත් නොවන බවයි.
මාධ්ය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් R2L සංවිධානය පැවසුවේ අභියාචනාධිකරණයෙන් ඇප ඉල්ලුම් කළ යුතු නඩුවල මත්ද්රව්ය ප්රමාණයේ සීමාව ඉහළ නැංවීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවත්, 54 වන වගන්තියේ නඩුවලදී ඇප ලබා දීමේ බලය මහේස්ත්රාත් අධිකරණවලටද ලබා දිය යුතු බවත්ය.
“අඩු මත්ද්රව්ය ප්රමාණයක් සහිත නඩු අභියාචනාධිකරණයෙන් ඉවත් කිරීම මගින් පවතින පද්ධතියේ බිඳවැටීම පිළිගැනීමක් පෙන්නුම් කළද, එය සාධාරණ යුක්තිය ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වන අරගලයක අර්ධ පියවරක් පමණි,” යනුවෙන් එහි සඳහන් වේ.
විශේෂයෙන් දුප්පත් පසුබිම්වල සිටින පුද්ගලයින්ට ඉහළ අධිකරණ හමුවේ ඇප ලබා ගැනීම සඳහා වන නීතිමය පිරිවැය දරා ගැනීමට නොහැකි වන වටපිටාවක, එක් එක් නඩුව අනුව ඇප ඉල්ලීම් ඇගයීමට මහේස්ත්රාත්වරුන් විශ්වාස නොකරන්නේ මන්දැයි එම සංවිධානය ප්රශ්න කළේය.
R2L සංවිධානයට අනුව, මෙම සීමාකාරී ඇප ප්රතිපාදන මගින් ගොතන ලද මත්ද්රව්ය චෝදනා මත පුද්ගලයන් රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයේ තබා ගැනීමට අවස්ථාව සැලසෙන අතර, සැකකරුවන් සිරගතව සිටින අතරතුර පොලිස් අකටයුතුකම් පරීක්ෂා නොකර පවත්වාගෙන යාමටද ඉඩ සැලසේ.
එබැවින්, 54 වන වගන්තිය යටතේ මහේස්ත්රාත් අධිකරණවලට තම අධිකරණ බලය භාවිත කරමින් ඇප ලබා දීමට බලය පැවරිය යුතු බවත්, රිමාන්ඩ් කිරීම අවසාන පියවර බවට පත් කළ යුතු බවත් R2L ඉල්ලා සිටියේය. එමෙන්ම, දුප්පත් සහ අසරණ පුද්ගලයන්ට ඉහළ අධිකරණ හමුවේ නඩු කීමට මුදල් නැති එකම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ නිදහස අහිමි නොවන බවට වගබලා ගන්නා ආරක්ෂණ ක්රමවේදයන් මෙන්ම, නිවසේ රිමාන්ඩ් කිරීම (home-remand) වැනි මානුෂීය විකල්ප ක්රමවේදයන්ද හඳුන්වා දෙන ලෙස සංවිධානය ඉල්ලා සිටියේය.
“දුප්පතුන්ට දඬුවම් කරන සහ යුක්තිය ප්රමාද කරන පටිපාටිමය බාධක මත සාධාරණ නීති පද්ධතියක් ගොඩනැගිය නොහැක. සැබෑ ප්රතිසංස්කරණ මගින් අපගේ මහේස්ත්රාත්වරුන් කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නැවත ඇති කළ යුතු අතර දීර්ඝ වූ, අත්තනෝමතික රිමාන්ඩ් කිරීම් අවසන් කළ යුතුය,” යනුවෙන් එම සංවිධානය වැඩිදුරටත් පැවසීය.