(Film Sound Philosophy of Abbas Kiarostami)
අබ්බාස් කියාරොස්තාමි (Abbas Kiarostami) යනු ඉරාන සිනමාවේ “Iranian New Wave” ලෝක සිනමා සිතියමේ සනිටුහන් කළ විශිෂ්ටතම සිනමාකරුවෙකි. ඔහුගේ සිනමාව දෘශ්‍යමය වශයෙන් සරල වුවත්, එහි ගැඹුර සහ යථාර්ථවාදී බව මතු කිරීමට ඔහු භාවිත කළFilm Sound Techniques අතිශය විප්ලවීය විය.
හොලිවුඩ් සිනමාව මෙන් ප්‍රේක්ෂකයාගේ හැඟීම් කෘතිමව පාලනය කිරීමට පසුබිම් සංගීතය (Non-diegetic music) යොදාගන්නවා වෙනුවට, කියාරොස්තාමි නිශ්ශබ්දතාවය, පරිසරයේ ස්වභාවික ශබ්ද සහ ශබ්ද රිද්මයන් සිනමාත්මක මෙවලමක් ලෙස භාවිත කළේය.
කියාරොස්තාමිගේ සිනමා ශබ්ද කලාවේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ සහ ඒ සඳහා වන ප්‍රබලතම උදාහරණ :
- තිරයෙන් පිටත ශබ්ද (Off-Screen Sound) සහ “නොපෙනෙන” චරිත
චරිත තිරය මත නොපෙන්වා, ඔවුන්ගේ ශබ්දය සහ දෙබස් පමණක් ඇසීමට සැලැස්වීම කියාරොස්තාමිගේ සුවිශේෂී ශෛලියකි. මේ හරහා ඔහු ප්‍රේක්ෂකයාට තමන්ගේ මනසින් එම දර්ශනය මවා ගැනීමට ඉඩ සලසයි.
- උදාහරණය – The Wind Will Carry Us (1999): මෙම චිත්‍රපටයේ මුල් දර්ශනයේදී, කැමරාව ඉතා ඈත කන්දක් මත සිට ධාවනය වන මෝටර් රථයක් පෙන්වයි. සාමාන්‍යයෙන් එතරම් ඈතින් ඇසිය නොහැකි වුවත්, රථය ඇතුළේ සිටින මිනිසුන්ගේ දෙබස් ඉතා පැහැදිලිව ප්‍රේක්ෂකයාට ඇසීමට සලස්වයි. එසේම එහි එන ළිඳක් හාරන චරිතය මුළු චිත්‍රපටය පුරාම ශබ්දයෙන් පමණක් පෙනී සිටින අතර රූපයෙන් කිසිවිටෙකත් ප්‍රේක්ෂකයාට නොපෙන්වයි.
- මෝටර් රථය ශබ්දාගාරයක් ලෙස භාවිත කිරීම (The Automobile as a Sonic Chamber)
කියාරොස්තාමිගේ චිත්‍රපට බොහොමයක ප්‍රධාන දර්ශන තලයක් වන්නේ මෝටර් රථ අභ්‍යන්තරයයි (Taste of Cherry, Ten, Certified Copy). රථයේ එන්ජිමේ ශබ්දය, ටයර් පාරේ ඇතිල්ලෙන ශබ්දය සහ පිටතින් ඇසෙන පරිසර ශබ්ද මැද, චරිතවල ඉතා සමීප (Intimate) සංවාද ඔහු පටිගත කළේය. මෙය ප්‍රේක්ෂකයාට සැබෑ ජීවිතයේ අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. - හිතාමතා ශබ්දය බිඳ දැමීම සහ සිනමා මායාව හෙළි කිරීම
සිනමාව යනු නිර්මාණයක් (Fiction) මිස සැබෑ ජීවිතය නොවන බව ප්‍රේක්ෂකයාට මතක් කර දීමට කියාරොස්තාමි ඇතැම් විට ශබ්දය උපක්‍රමශීලීව බිඳ දමයි.
- උදාහරණය – Close-Up (1990): චිත්‍රපටයේ අවසාන ජාවාරම්කරු සහ සැබෑ සිනමාකරු මෝටර් රථයක යන දර්ශනයේදී, හදිසියේම මයික්‍රෆෝනය ක්‍රියා විරහිත වී ශබ්දය කැපී යන්නට පටන් ගනී. පසුබිමින් ශබ්ද පරිපාලකයන්ගේ සහ කියාරොස්තාමිගේ කටහඬවල් ඇසෙන්නේ උපකරණවල දෝෂයක් ඇති වූ බව පවසමිනි. දශක ගණනාවකට පසු කියාරොස්තාමි හෙළි කළේ මෙය සැබෑ දෝෂයක් නොව, චරිතවල පුද්ගලිකත්වය රැක ගැනීමට සහ සිනමා මායාව ප්‍රේක්ෂකයා ඉදිරියේ බිඳ දැමීමට ඔහු හිතාමතාම කළ ශබ්ද සංස්කරණයක් බවයි.
- Overlapping Soundscapes
එකම දර්ශනයක් ඇතුළත විවිධ මානයන්ගේ ශබ්ද එක මත එක ගැලපීම (Layering) මඟින් සමාජයීය සහ පෞද්ගලික ගැටුම් නිරූපණය කිරීමට ඔහු සමත් විය.
- උදාහරණය – Through the Olive Trees (1994): චිත්‍රපටයක් රූගත කරන කණ්ඩායමක් වටා ගෙතුණු මෙහි, නළුවා සහ නිළිය සැබෑ ජීවිතයේදී එකිනෙකාට ආදරය කරන්නන් වේ. චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂවරයා “Action!” සහ “Cut!” යනුවෙන් ශබ්ද නගන වෘත්තීයමය වටපිටාව මැදින්, මෙම පෙම්වතුන් දෙදෙනා රහසින් මුමුණන ආදරණීය සහ අසරණ දෙබස් ස්වභාවික ශබ්ද සමඟ මුසු කර ඇසීමට සැලැස්වීම මෙයට කදිම නිදසුනකි.
- දෘශ්‍ය රූප රහිත ශබ්ද (Sonic Absence)
කියාරොස්තාමි තම ජීවිතයේ අවසන් භාගයේදී ශබ්දයේ බලය කොතරම්ද යන්න පෙන්වීමට අතිශය අවමවාදී (Minimalist) අත්හදා බැලීමක් සිදු කළේය.
- උදාහරණය – Shirin (2008): මෙම මුළු චිත්‍රපටය පුරාම පෙන්වන්නේ ප්‍රසිද්ධ පර්සියානු ප්‍රේම කතාවක් අඩංගු චිත්‍රපටයක් නරඹන ඉරාන නිළියන් 100කට අධික පිරිසකගේ මුහුණු සහ ඔවුන්ගේ හැඟීම් පමණි. ප්‍රේක්ෂකයාට තිරය මත දිවෙන චිත්‍රපටය කිසිසේත් නොපෙනේ. නමුත් අශ්වයන් දුවන හඬ, කස පහරවල්, අඬදැබර සහ හැඬුම් සහිත ප්‍රබල ශබ්ද පථය (Audio track) නිසා ප්‍රේක්ෂකයාට මුළු කතාවම තමන්ගේ කනෙන් අසා මනසින් මවා ගැනීමට සිදුවේ.
- කෘතිම පසුබිම් සංගීතය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ අධි-යථාර්ථවාදී පරිසර ශබ්ද
ඔහු චිත්‍රපටයක ආතතිය හෝ දුක මතු කිරීමට කෘතිම සංගීත කණ්ඩ (Emotional score) යොදාගැනීමට දැඩි ලෙස අකමැති විය. ඔහු භාවිත කළේ චිත්‍රපටයේ පරිසරයෙන්ම මතුවන (Diegetic) සංගීතය පමණි (උදාහරණයක් ලෙස රේඩියෝවකින් ඇසෙන ගීතයක්).
- උදාහරණය – Taste of Cherry (1997) සහ Where Is the Friend’s Home? (1987): සියදිවි නසාගැනීම වැනි බරපතල තේමාවක් රැගත් Taste of Cherry චිත්‍රපටය පුරා කිසිදු පසුබිම් සංගීතයක් නැත. ඇසෙන්නේ පස් කැපීමේ ශබ්ද, කුරුල්ලන්ගේ සහ සුළඟේ ශබ්ද පමණි. එසේම Where Is the Friend’s Home? හි කුඩා දරුවෙකු ගම හරහා දුවන විට ඇසෙන හුදෙකලා සුළඟේ ශබ්දය සහ බල්ලන් බුරන ශබ්ද, එම දරුවාගේ සිතේ ඇති බිය සහ නොසන්සුන්තාවය කිසිදු සංගීතයකට වඩා ප්‍රබලව ප්‍රකාශ කරයි.
අබ්බාස් කියාරොස්තාමි ශබ්දය භාවිත කළේ රූපයට යටත් වූ දෙයක් ලෙස නොව, රූපයට සමගාමීව නව අර්ථ සපයන, ප්‍රේක්ෂකයා සක්‍රීයව නිර්මාණයට දායක කරගන්නා සිනමාවේ ප්‍රබලතම අනන්‍යතාවය මතු කරන මෙවලමක් ලෙසය.